Aikido słownik

A

ai     dosłownie harmonizowanie, łączenie, jednoczenie;
ai-hanmi    pozycja zgodna – układ, w którym ćwiczący stoją w tej samej pozycji (por. gyaku-hanmi)
aiki-otoshi    „rzut aiki”, opiera się na użyciu bioder w celu oderwania od maty stóp przeciwnika i wykonania rzutu. Biodra są tutaj osią dookoła której następuje obrócenie uke  i rzut.
aiki     dosłownie harmonijne oddziaływanie (zjednoczenie) ki;
aikido     dosłownie droga do harmonii

aikikai      Fundacja Aikikai  jest organizacją związaną z japońską sztuką walki aikido, oficjalnie uznaną przez rząd japoński w roku 1940. Zgodnie z własnymi deklaracjami jest to organizacja „założona w celu przechowywania i promocji ideałów prawdziwego aikido, stworzonych przez Założyciela. (…) jest nadrzędną organizacją służącą rozwojowi i propagowaniu akikdo na świecie.” Aikikai jest często określana jako „parasol” dla organizacji narodowych oraz innych organizacji aikido. Siedziba główna, Aikikai Hombu Dojo, znajduje się w Tokio.
aiki-taiso     podstawowe ćwiczenia w aikido; rozgrzewka; ćwiczenia wprowadzające
arigato     dziękuję (por. domo arigato)
ashi           stopa, noga
ashi-sabaki     ćwiczenia przemieszczeń, obejmują: ayumi-ashi, okuri-ashi, tsugi-ashi (por. tai-sabaki)
atemi       uderzenie  we wrażliwe miejsce – w aikido ma na celu rozproszenie uwagi przeciwnika
ayumi-ashi     krok przestawny (zwykły)

B

bokken     drewniana imitacja miecza japońskiego używana w celach treningowych (por. bokuto, jo, tanto)
bokuto     drewniany miecz
bu     dosłownie silny, waleczny, odważny, ale również dotyczący spraw wojennych; w aikido sens tego słowa jest rozumiany jako dzielność i odwaga, a nie rywalizacja, czy współzawodnictwo; oryginanie znaczenie bu to: powstrzymać krzyżujące się (walczące) ze sobą włócznie
budo     dosłownie drogi walki; ogólne określenie japońskich sztuk walki, które rozwinęły się ze sztuk wojennych (bujutsu) np. judo, kendo
bujutsu     dosłownie sztuki wojenne
bushi     wojownik, samuraj
bushido     honorowy kodeks regulujący życie samuraja

C

chu     środek
chudan     poziom środkowy – od pasa do barków (pojęcie używane do określenia wysokości ataku) (por. gedan, jodan)

D

dan     poziom, stopień mistrzowski (por. yudansha, kyu)
do     dosłownie droga; metoda, sposób wewnętrznego doskonalenia się; w Japonii sztuki zajmujące się rozwojem duchowym i fizycznym adeptów (nie tylko sztuki walki) utożsamiane są z do
dojo     miejsce, w którym trenuje się sztuki walki (szkoła), dosłownie: „miejsce drogi” – miejsce, gdzie poszukuje się do
dojo cho            najważniejsza osoba w dojo – lider, szef danego dojo
domo     bardzo
domo arigato     dziękuję bardzo (przyjmuje również formy: domo arigato gozaimas oraz domo arigato godzaimaśta)
doshu     dosłownie mistrz drogi; tytuł lidera aikido; zgodnie z tradycją japońską, jest to tytuł dziedziczny; obecnie przysługuje on Moriteru Ueshiba – wnuk twórcy aikido
dozo    proszę

E

eri     kołnierz
eri-tori     atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) kołnierza partnera

F

funakogi-undo     dosłownie ruch wiosłowania; termin pochodzący od ame-no tori fune, co można przetłumaczyć, jako niebiańska uskrzydlona łódź; pojęcie związane z mitologią japońską oznaczające łódź, którą posługiwał się duch gromu spływający z nieba na Ziemię; funakogi undo wywodzi się z ezoterycznych praktyk shinto mających na celu zjednoczenie ciała i umysłu, które twórca aikido wprowadził do swojego systemu; obecnie funakogi undo to jedno z ćwiczeń wprowadzających (aiki-taiso) służące do poprawienia pracy bioder, wypracowania mocnej, stabilnej postawy oraz do koordynacji oddychania z pracą ciała

G

gaeshi
gaku     tradycyjny element wystroju dojo – japońska kaligrafia z nazwą szkoły, mottem lub myślą filozoficzną zawieszana na ścianie w centralnym miejscu sali ćwiczeń, na przeciwko miejsca honorowego (kamiza)
gedan     poziom niski – od pasa w dół (pojęcie używane do określenia wysokości ataku)
gi     ubranie, strój (por. keikogi)
go     pięć
gokyo     piąta forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, sankyo, yonkyo)
gyaku     odwrotny
gyaku-hanmi     postawa odwrotna – układ, w którym partnerzy stoją w odwrotnych pozycjach (por. ai-hanmi)

H

hachi     osiem
hai     tak
hajime     zaczynać! naprzód!
hakama     tradycyjne spodnie samurajów, noszone przez mistrzów aikido
hanmi     postawa, pozycja, również kamae
hanmi-handachi     pozycja „siedząco-stojąca”, ćwiczenia, w których broniący się siedzi, a atakujący stoi
happo     osiem kierunków (por. shiho)
happo-giri
hara     brzuch, centrum, miejsce, w którym skupia się energia witalna człowieka
hidari     lewy, lewostronny (por. migi)
hidari-kamae     postawa, w której lewa noga wysunięta jest do przodu (por. migi-kamae)
hiji     łokieć
hiji-tori     trzymanie za łokcie (za rękawy w okolicach łokcia)
Hombu Dojo     główna kwatera, centrum treningowe w Tokio (zob. Hombu Dojo)

I

iaido     japońska sztuka walki mieczem (dobywania miecza)
ich     jeden
iie     nie
ikkyo     pierwsza forma podstawowych technik unieruchomień (por. nikyo, sankyo, yonkyo, gokyo)
irimi     podstawowe wejście, ruch do przodu, wejście w partnera
irimi-nage     rzut, w którym wykorzystuje się wejście irimi tzw. „dwudziestoletnia technika” (por. irimi nage)

J

jiu     dziesięć
jiu-waza     tori wykonuje dowolne techniki
jo     drewniany kij
jo-dori     techniki obrony przed atakiem jo (techniki odbierania jo)
jodan     poziom wysoki – powyżej barków (pojęcie używane do określenia wysokości ataku)
judo
ju-jitsu      dosł. miękka sztuka
juji-garami     rzut przez skrzyżowanie rąk (por. juji garami)

K

kaeshi    przeciwny
kaeshi waza  kontrtechnika
kaiten     okrągły
kaiten-nage     rzut obrotowy (por. uchi kaiten nage)
kakari-geiko     tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno z jednego kierunku
kamae     postawa
kamiza     miejsce honorowe, czyli miejsce, w którym siada nauczyciel na początku i na końcu treningu (por. shimoza)
kata     dosłownie forma; termin używany głównie w tradycyjnych sztukach walki, tzn. tych, w których nie występuje rywalizacja sportowa; w odróżnieniu od sportu, gdzie głównym celem treningu jest osiągnięcie poziomu, który pozwoli odnieść zwycięstwo w zawodach, adepci tradycyjnych sztuk walki, ćwicząc formy ustalone przez twórcę danej sztuki dążą raczej do harmonijnego rozwoju ciała i umysłu
kata     ramię
kata-dori     atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) za rękaw kimona (ramię, bark)
katana     miecz
katate     jedna ręka
katate-dori     atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) przedramienia przeciwnika
katame-waza     techniki unieruchomień (por. nage-waza, osae-waza)
katsu     technika przywracania przytomności po urazach
keiko    trening, praktyka
keikogi     strój treningowy używany w sztukach walki
ken         miecz
kendo   droga miecza, dyscyplina sportowa
ki     energia duchowa; koncepcja przenikającej cały wszechświat energii ki jest istotnym aspektem kultury orientalnej – filozofii, medycyny, sztuki; pojęcie ki jest nieprzetłumaczalne na żaden zachodni język, a jego znaczenie można w pełni zrozumieć tylko poprzez własne, indywidualne doświadczenie
kiai     dosłownie nastrój, usposobienie, charakter, również okrzyk; w sztukach walki kiai na płaszczyźnie fizycznej oznacza przenikliwy okrzyk wydobywający się z głębi ciała (z brzucha – hara); na płaszczyźnie duchowej oznacza emanowanie energii witalnej
kihon     podstawowy, bazowy
kihon-waza     techniki wykonywane w sposób podstawowy, bazowy
kiri     ostrze
kiri-otoshi
kohai     młodszy kolega (por. sempai)
koho     do tyłu
koho-kaiten-ukemi     przetoczenie do tyłu – nazwa stosowana zamiennie z ushiro-ukemi (por. zenpo-kaiten-ukemi)
kokoro    serce, duch
kokyu     oddech, siła oddechu
kokyu-ho     „ćwiczenie oddechu”, ćwiczenie wykonywane w pozycji stojącej lub siedzącej, polegające na dojściu do centrum partnera, poznawaniu pracy jego ciała przy jednoczesnej pracy nad własnym oddechem
kokyu-nage      „rzut oddechem” (por. kokyu nage)
konnichiwa     dzień dobry
koshi     biodro
koshi-nage     rzut przez biodro (por. koshi nage)
kote     nadgarstek (dosłownie: mała ręka)
kote-gaeshi     rzut wykonywany poprzez wykręcenie nadgarstka (por. kote gaeshi)
kubi     szyja
kubishime     atak polegający na duszeniu przeciwnika
kumi-jo     forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy wyposażeni są w jo
kumi-tachi     forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy wyposażeni są w bokken
kyu     dziewięć
kyu     stopień uczniowski (por. mudansha, dan)
kyudo  sztuka strzelania z łuku

M

ma-ai     dystans
mae     przód
mae-geri     atak polegający na prostym kopnięciu przeciwnika
mae-ukemi     pad, przetoczenie do przodu (por. ushiro-ukemi)
mawashi    odwrotnie, okrężnie
men     głowa
men-uchi     cięcie proste z góry w głowę
migi     prawy, prawostronny (por. hidari)
migi-kamae     postawa, w której prawa noga wysunięta jest do przodu (por. hidari-kamae)
misogi     dosłowie obrzęd oczyszczenia; oczyszczenie lub ablucja dokonywane zwykle w wodzie morskiej lub pod górskim wodospadem są dla Japończyków formą religijnej ekspiacji za określone czyny, wydarzenia, w których się brało udział; twórca aikido uważał, że wszystkie techniki aikido są formą misogi (oczyszczenia)
mokuso     medytować
morote    obie ręce
morote-tori     atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) oburącz przedramienia partnera
mudansha     uczeń posiadający stopień uczniowski – kyu (por. yudansha)
mune     pierś, tors, korpus
mune-dori     uchwyt za przód kimona

N

nage     rzut, osoba wykonująca rzut lub inną technikę – nazwa używana zamiennie z tori (por. uke)
nage-waza     techniki rzutów (por. katame-waza, osae-waza)
ne-waza     techniki w parterze
ni     dwa
nikyo     druga forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, sankyo, yonkyo, gokyo,)
Nippon     Japonia

O

o     wielki
O’sensei     Wielki Nauczyciel – tytuł Morihei Ueshiba – twórcy aikido (zob. O’Sensei)
obi     pas
omote     ruch do wewnątrz (por. ura)
omote-waza     ogólna nazwa wersji technik wykorzystujących wejście przed centrum przeciwnika (por. ura-waza)
omoto-kyo     dosłownie nauka wielkiej podstawy; sekta shintoistyczna (por. shinto) założona w Japonii pod koniec XIX w przez Nao Deguchi i Onisaburo Deguchi; uważa się, że współpraca założyciela aikido i Onisaburo w latach 1920-35 dała początek stworzeniu filozofii aikido
onegae-shimasu     dosłownie: proszę mnie nauczyć – formuła wypowiadana na początku treningu, a także w trakcie przed rozpoczęciem ćwiczenia
osae     naciskać, dźwignia
osae-waza     techniki dźwigni (por. katame-waza, nage-waza)
otagai-ni-rei     ukłon wzajemny pomiędzy partnerami
otoshi    obniżenie , tai otoshi –  rzut z obniżeniem pozycji

R

randori    wolna walka
rei     ukłon
ritsu-rei     ukłon w pozycji stojącej (por. za-rei)
roku     sześć
ryo-kata-dori     atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) dwoma rękoma za ramiona przeciwnika
ryote     dwie ręce
ryote-dori     atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) dwoma rękoma za dwie ręce przeciwnika
ryu     szkoła

S

sabaki     … (por. ashi-sabaki, tai-sabaki)
samurai     samuraj
san     trzy
sankyo     trzecia forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, yonkyo, gokyo)
sayonara     do widzenia
seiza     siad japoński
sempai     uczeń starszy stopniem (por. kohai)
sensei     nauczyciel (sztuki walki)
shi     cztery
shichi     siedem
shidoin     instruktor – formalny tytuł
shihan     mistrz – formalny tytuł
shiho     cztery kierunki (por. happo)
shiho-giri    cięcie w czterech kierunkach
shiho-nage     rzut w czterech kierunkach (por. shiho nage)
shikko     sposób przemieszczania się w pozycji klęcznej
shime    duszenie
shimoza     miejsce na macie (tatami), gdzie siadają ćwiczący (por. kamiza)
shinto
shodan     pierwszy dan (pierwszy stopień mistrzowski)
shomen
shomen-uchi     cięcie proste z góry na głowę przeciwnika
sokumen
soto     zewnętrzna strona, na zewnątrz (por. uchi)
soto-kaiten     ruch na zewnątrz (por. uchi-kaiten)
soto-kaiten-nage
suburi     indywidualne techniki ćwiczeń przyużcyiu bokken i jo (por. kata)
sumi-otoshi
suri-ashi
suwari-waza     techniki wykonywane w pozycji siedzącej lub klęczącej (por. hanmi-handachi-waza, tachi-waza)

T

tachi     stojąc, w pozycji stojącej
tachi-dori     techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w miecz (techniki odbierania miecza)
tachi-waza     techniki wykonywane w pozycji stojącej (por. hanmi-handachi-waza, suwari-waza)
tai-jutsu     techniki walki wręcz (bez użycia broni)
tai-sabaki     ćwiczenia zwrotów i obrotów ciała, obejmuje tenkan, irimi-tenkan, ikkyo-undo, shiho-undo (por. ashi-sabaki)
tanto     drewniana imitacja noża (por. bokken, jo)
tanto-dori     techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w nóż (techniki odbierania noża)
tatami     mata
te     ręka
tegetana     dosł. „ręka-miecz”
tekubi     nadgarstek
ten-chi-nage     rzut „niebo-ziemia” (por. tenchi nage)
tenkan     obrót, zejście z linii ataku poprzez obrót
tori     partner wykonujący techikę obronną (por. uke)
tsugi-ashi     krok dostawny
tsuki     uderzenie proste

U

uchi
uchi
uchi-kaiten
uchi-kaiten-nage     rzut obrotowy wykorzystujący ruch do wewnątrz, przejście pod ramieniem partnera (por. uchi kaiten nage)
uchi-deshi     uczeń mieszkający razem ze swoim nauczycielem
ude     przedramię
ude-kime-nage     rzut wykorzystujący dzwignię na staw łokciowy
Ueshiba     (zob. O’Sensei)
uke     partner atakujący, na którym wykonuje się technikę obronną (por. tori)
ukemi     obrona, pad, przewrót
ukemi-waza     techniki padów i przewrotów
undo
ura     odwrotnie, do tyłu (por. omote)
ura-waza
ushiro     tył, z tyłu, do tyłu
ushiro-kubishime     atak z tyłu z duszeniem
ushiro-ryote-dori     uchwyt z tyłu, obiema rękami za obie ręce
ushiro-ukemi     przetoczenie do tyłu, pad do tyłu (por. mae-ukemi)
ushiro-waza     techniki obrony przed atakiem z tyłu

W

waza     techniki

Y

yame     stop!
yoko     bok, w bok, w kierunku bocznym
yoko-men
yoko-men-uchi     atak z góry, okrężny, na głowę (skroń) lub szyję
yonkyo     czwarta forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, sankyo, gokyo, lub też yonkyo)
yudansha     uczeń posiadający stopień mistrzowski – dan (por. mudansha)

Z

zagi     siedząc, w pozycji siedzącej
zanshin     pozostawanie w stanie czujnej gotowości
za-rei     ukłon w pozycji siedzącej (por. ritsu-rei)
zazen     pozycja medytacyjna – siad w pozycji lotosu lub siad klęczny na piętach
zenpo     do przodu
zenpo-kaiten-ukemi     przetoczenie do przodu – nazwa stosowania zamiennie z mae-ukemi (por. koho-kaiten-ukemi)
zori     japońskie klapki
zubon     spodnie do kimona
zuki     patrz. tsuki